3 ekolożki o których na pewno nie słyszeliście.

Michał Kała

3 ekolożki o których na pewno nie słyszeliście.

Z okazji Międzynarodowego Dnia Kobiet, chcemy wam przedstawić kilka niezwykłych naukowczyń i działaczek, których praca zmieniła świat.

Rachel Carson była amerykańską naukowczynią, która swoją pracę rozpoczęła w roku 1936. Ta data jest ważna z prostego powodu – w tych czasach kwestia ochrony środowiska nie była traktowana tak poważnie jak dzisiaj, a sama ekologia nadal była stosunkowo nową dziedziną nauki. Swoją karierę rozpoczęła w Amerykańskim urzędzie ds. Rybołówstwa, i była drugą kobietą zatrudnioną przez tę instytucję w historii jej istnienia. 

Jej kariera rozpoczynała się w sposób nieco nietypowy dla zawodu biologa – pisała scenariusze audycji radiowych pod tytułem “Romans pod wodą” (ang. “Romance under the Water”}, wkrótce potem rozpoczęła pracę na pełen etat w tym samym urzędzie. Już wtedy ludzie poznali jej talent – umiała poetycko opisywać świat przyrody, i to zdolność okaże się kluczowa w jej karierze. 

Stworzenie odnoszącej sukcesy audycji radiowej samo w sobie jest dużym osiągnięciem, jednak pracą Rachel Carson będzie miała dużo większy zasięg, niż ten na który pozwalają fale radiowe. Ten moment nadejdzie w roku 1962, kiedy wydana została jej książka – “Milcząca wiosna”. W swoim dziele, autorka skupiła się na opis zagrożeń związanymi z pestycydami, jednak nie była pierwszą, która zwracała uwagę na ten temat. Jej książka jest chwalona za połączenie naukowej wiedzy z poetyckimi opisami, to pozwoliło na dotarcie do szerokiej publiczności. 

Jej publikacja zainspirowała całe pokolenie i była jedną z przyczyn powstania ruchu Grassroots. Aktywizm jaki jej praca zapoczątkowała miał dwa najważniejsze skutki – utworzenie amerykańskiej Agencji Ochrony Środowiska oraz doprowadzenie do zakazania wykorzystywania Dichlorodifenylotrichloroetanu w rolnictwie – sunstancji, która jest szczególnie niebezpieczna dla ptaków. 

Czytając życiorys Vandany można odnieść wrażenie, że zajmowanie się przyrodą było jej pisane niemal od narodzin. Oboje jej rodzice byli ściśle związani z naturą – matka była rolniczką, natomiast ojciec zajmował się ochroną lasów. Ukończyła studia z zakresu fizyki i filozofii, uzyskując doktorat w 1978 roku. Tematyka jej prac jest na tyle skomplikowana, że pozwolę sobie pominąć próby tłumaczenia czego dotyczy jej pracę, bo nie dysponują na tyle dużą wiedzą z fizyki. 

Jej aktywizm skupiał się między innymi na walce z biopiractwem i ograniczaniami dostępu do nasion. Dla osób, które nie zajmują się rolnictwem ten problem może się wydać mało istotny. Widzimy nasiona niemal każdej wiosny w każdym supermarkecie i w licznych sklepach ogrodniczych. Więc z czym tak właściwie walczyła Vandana? 

Ważnym punktem tej historii jest rok 1994, kiedy pracowano nad przyjęciem porozumienia TRIPS, które reguluje status prawny własności intelektualnej – czyli prawa autorskie. W latach 90-tych chciano rozszerzyć definicję praw autorskich o organizmy żywe, w tym też nasiona. Jakie były tego konsekwencje? Biopiratcwo, ale co to właściwie znaczy? 

TRIPS pozwalał na to, żeby nawet całe gatunki roślin objąć prawem autorskim. Prowadzi to do datkowych opłat dla osób chcących eksportować zebrane przez nich plony. Absurdem było objęcie takim patentem ryżu basmati, który był endemiczną roślina. W efekcie tego, wielu rolników nie mogło utrzymywać się z uprawy ryżu. 

Jej praca opierała się nie tylko na trosce o środowisko, ale również o własną społeczności. Ta historia pokazuje jak ściśle powiązane są sprawy środowiskowe i społeczne.

Trzecią osobą, o której chcielibyśmy wam opowiedzieć jest kenijska naukowyczni i działaczka społeczna, czyli Wangarĩ Maathai. Swoją pracę rozpoczęła w latach 60-tych, kiedy kenijskie społeczeństwo było dużo bardziej uprzedzone względem kobiet, czego dowodem jest fakt, że nie dostała swojej pierwszej pracy ponieważ “stanowisko już było obsadzone”, bez słowa wyjaśnienia… 

w 1966 udało jej się zdobyć posadę asystentki badawczej w Katedrze Mikroanatomii nowoutworzonej Szkoły Weterynarii Medycznej Uniwersytetu w Narobi. W następnych latach szybko pięła się w hierarchii akademickiej, najpierw awansowała na starszą wykładowczynię, następnie na kierowniczkę Wydziału Anatomii, żeby w końcu otrzymać tytuł profesora nadzwyczajnego tego uniwersytetu – wymieniam wszystkie te tytuły nie bez powodu, Wangarĩ była pierwszą kobietą w historii Kenii, która zajmowała te stanowiska. 

Już na tym etapie jej życie pełne jest niezwykłych osiągnięć, jednak najważniejszy rozdział dopiero się zacznie. Wiedza jaką zdobyła wykładając, była podstawą do jej pracy jako aktywistki. Na początku skupiała się na prawach kobiet, jednak gdy jej mąż został wybrany na członka parlamentu, jej uwagę zwróciły problemy bezrobocia i ochrony środowiska. W 1977 założyła Green Belt Movement. 

Jej organizacja z czasem stanie się jedną z najbardziej wpływowych na świecie, jej głównym celem była walka z nierównościami społecznymi poprzez sadzenie drzew. Skąd się wziął ten pomysł? Wycinka lasów w tamtych latach miała poważne konsekwencję – zaczynało brakować łatwego dostępu do drewna na opał. W wyniku tego, wiele kobiet nie było w stanie gotować tradycyjnych posiłków. Żeby nie głodować kobiety zaczęły wykorzystywać wzbogacony ryż do gotowania, bogaty w kalorie, jednak zawierający niewiele mikroelementów i witamin. Wkrótce w Kenii pojawiła się fala niedożywienia, głównie wśród dzieci. 

Organizacja Wangarĩ uczyła kobiety sadzenia drzew i dbania o nie. Dodatkowo zaangażowano innych piśmiennych członków rodziny, którzy w zamian za stypendium mogli zajmować się administracją tych projektów. Od czasów rozpoczęcia działalności Green Belt Movement posadził 51 milionów drzew oraz przeszkolił około 30 000 kobiet w tematyce pszczelarstwa, leśnictwa i przygotowywania żywności. Było to na tyle wielka zmiana, że Wangarĩ została wyrózniona Pokojowa Nagrodą Nobla w 2004 roku.

Źródła:

Autor

  • Michał Kała

    Absolwent kierunku biologia na Uniwersytecie Śląskim, koordynator projektów edukacyjnych i edukator. W pracy najbardziej ceni interdyscyplinarność, łączy wiedzę przyrodniczą z dziedzinami takimi jak: historia sztuki, urbanistyka, psychologia czy groznastwo.

Comments

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *